W Bagiennej Dolinie Drwęcy właśnie trwa jeden z najbardziej ekscytujących spektakli natury – jesienna migracja ptaków z rzędu siewkowych Charadriiformes. W naszym ptasiarskim slangu tę grupę ptaków wodno-błotnych często nazywamy po prostu siewkusami. Odkąd pamiętam, zawsze darzyłem je ogromnym sentymentem, podziwiałem i pożądałem, oczywiście w sensie metaforycznym, jako obiektu ornitologicznych fascynacji. Tym bardziej, że obserwacja tych ptaków na naszym terenie nie jest łatwa z uwagi na niedostępność obszarów ich występowania. Przyroda jednak jest zmienna i zawsze zaskakuje. Na temat zmian w strukturze siedlisk Bagiennej Doliny Drwęcy i ich specyfice w kontekście tutejszej awifauny już kiedyś pisałem https://wbagiennejdolinie.pl/?p=1382, ale w ujęciu bardziej ogólnym. Tegoroczny sezon dobitnie przypomina o nasilających się skutkach zmian klimatycznych. Susza hydrologiczna, która zasadniczo jest negatywnym zjawiskiem spowodowała odsłonięcie mulistych fragmentów bagien, zwykle zalanych wodą i tym samym udostępniła migrującym siewkom atrakcyjne żerowiska. Ptaki chętnie zatrzymują się w takich miejscach, żeby zgromadzić odpowiednie zapasy tłuszczu i białka na dalszy etap bardzo długiej wędrówki w kierunku zimowisk.
Chyba właśnie ten fenomen migracji siewkowych, przemierzających dwa razy w roku często wiele tysięcy kilometrów pomiędzy lęgowiskami w strefie subarktycznej a zimowiskami na obszarach pływów i mokradłach półkuli południowej, jest tak poruszający.
Bagienna Dolina Drwęcy jako ostoja ptaków IBA (Important Bird Areas) została wyznaczona m.in. dla ochrony zgrupowań ptaków wodno-błotnych, w tym siewkowych. Ich liczebność na terenie ostoi bardzo trudno określić. Można jedynie notować najwyższe, chwilowe koncentracje ptaków w określonych fragmentach doliny rzecznej, które jednak nie dają informacji o tzw. wolumenie przelotu, tj. liczbie osobników przebywających na terenie ostoi w całym okresie migracji jesiennej, czy też wiosennej. Można więc założyć, że rzeczywista liczebność ptaków siewkowych na obszarze Bagiennej Doliny Drwęcy podczas wędrówki wiosennej i jesiennej jest wyższa w stosunku do liczebności maksymalnych stwierdzanych w danym momencie w miejscach koncentracji, na co zwracają uwagę również Sikora A. i Wasielewski K. w Ornis Polonica 56, 2015: 76–87 na przykładzie Doliny Dolnej Wisły. W wyniku wieloletnich obserwacji oszacowano skumulowaną liczebność ptaków wodno-błotnych wykorzystujących teren ostoi na ponad 20000 osobników. Jest to liczebność spełniająca kryteria BirdLife International wskazujące ostoje ptaków o znaczeniu międzynarodowym (Wilk et al. 2010).
Od kilku dni próbuję dokumentować przelot w obrębie Bagiennej Doliny Drwęcy oraz na terenie projektowanego rezerwatu przyrody Jezioro Mścin (do tematu rezerwatu jeszcze wrócę innym razem). Warunki są trudne, jest upalnie, powietrze faluje, co utrudnia filmowanie.
Kiedyś z kolegami podzieliliśmy obszar Bagiennej Dolny Drwęcy na potrzeby monitoringu, nadając nazwy poszczególnym fragmentom doliny, dającym objąć się wzrokiem z kilku punktów obserwacji. Do dzisiaj ten podział funkcjonuje i znacząco ułatwia komunikację. Jednym z najważniejszych obszarów w bezpośredniej strefie zalewowej Bagiennej Doliny Drwęcy jest tzw. bagno żurawie w okolicy miejscowości Bobrowiska. To tam właśnie kumuluje się cały przelot ptaków wodno-błotnych w okresie migracji. Jest to miejsce kluczowe również dla ochrony ptaków siewkowych.
W tej chwili w ostoi dominuje frakcja ptaków dorosłych, a za chwilę migrację rozpoczną ptaki młode. Przy sprzyjających warunkach będziemy mogli je obserwować przynajmniej do końca września. Najliczniejszymi gatunkami w ostatnich dniach są czajka Vanellus vanellus, łęczak Tringa glareola, batalion Calidris pugnax oraz kszyk Gallinago gallinago. Pojawił się również rycyk Limosa limosa, kwokacz Tringa nebularia, brodziec śniady Tringa erythropus, samotnik Tringa ochropus, brodziec piskliwy Actitis hypoleucos, biegus zmienny Calidris alpina oraz sieweczka rzeczna Charadrius dubius. Skład gatunkowy zgrupowania ptaków siewkowych będzie zależał od aktualnych warunków siedliskowych w dolinie. Ekosystem nizinnych dolin rzecznych jest bowiem dynamiczny i nieprzewidywalny. W Bagiennej Dolinie Drwęcy można zauważyć postępujący zanik dogodnych dla ptaków siewkowych siedlisk lęgowych, natomiast pojawiają się efemeryczne siedliska, które sprzyjają im w okresie wędrówki jesiennej – taki paradoks.
Rzeki i mokradła to jedne z najbardziej wrażliwych i zagrożonych ekosystemów na świecie, szczególnie w sytuacji postępujących zmian klimatycznych o charakterze i tempie, które prawdopodobnie nie miały analogii w przeszłości. Tym bardziej przygnębiające są ostatnie wydarzenia na Odrze. Pozytywne jest jednak to, że alarm w sprawie Odry był oddolny, podniesiony przez ludzi coraz bardziej świadomych własnego otoczenia, co utwierdza mnie w przekonaniu, że może warto czasami coś napisać, ku wrażliwości innych. Jesteśmy zależni od rzek i mokradeł bardziej niż nam się wydaje! Dobrze by było, gdyby instytucje powołane do ich ochrony były w tym skuteczne.
Mam nadzieję, że tegoroczny przelot ptaków siewkowych przyniesie jeszcze wiele ciekawych obserwacji i nowych gatunków dla ostoi.
Literatura:
Baran M., Gwiazda R. 2006. Siewkowce Charadrii Zbiornika Dobczyckiego – dynamika przelotu, struktura gatunkowa i liczebność w zależności od poziomu wody. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 62 (4): 11–35, 2006.
Gejl L. 2017. Waders of Europe. A Photographic Guide. Christopher Helm. An imprint of Bloomsbury Publishing Plc.
Jędro M., Jędro G., Goc M. 2021. Jesienna wędrówka wybranych gatunków siewkowych Charadriiformes na wybrzeżu morskim w Słowińskim Parku Narodowym. Przegląd Przyrodniczy XXXII, 2 (2021): 22-36.
Królak T., Rafalski T., Szpryngwald B. 2010. Bagienna Dolina Drwęcy. W: Wilk T., Jujka M., Krogulec J., Chylarecki P. (red) Ostoje ptaków o znaczeniu międzynarodowym w Polsce. OTOP, Marki.
Meissner W. 2001. Strategie wędrówkowe siewkowców (Charadrii) zachodniej Palearktyki. WIADOMOŚCI EKOLOGICZNE, TOM XLVII 2001 ZESZYT 2.
Sikora A., Wasielewski K. 2015. Dolina Wisły koło Gniewu – ważne miejsce koncentracji wędrówkowych siewki złotej Pluvialis apricaria, czajki Vanellus vanellus i kulika wielkiego Numenius arquata. Ornis Polonica 56, 2015: 76–87.
bagienna dolina drwęcy bagna borys szpryngwald brodnica brodnicki park krajobrazowy brzozie dolina drwęcy drwęca dzike rzeki filmy z powietrza fotografia dronowa gmina brzozie gmina zbiczno gąsiorek Jezioro Mścin jezioro sumówek kurzętnik lasy lasy brodnickie mała retencja mała retencja mścin mokradła mścin nadleśnictwo brodnica natura 2000 obserwacje ptaków ochrona mokradeł ochrona przyrody ochrona rzek odtwarzanie mokradeł ostoja brodnicka ostoja ptaków ostoje ptaków pojezierze brodnickie ptaki wodno-błotne rezerwat przyrody ruda rybitwa rzeczna sumówek sumówko tereszewo tereszowskie łąki tomki zbiczno świecie nad drwęcą